Armenieninfo.net

Liberal demokrat aydınlar içerisinde seçkin bir yeri olduğunu düşündüğüm Etyen Mahçupyan, Zaman gazetesine yazdığı "Kürtlere Hrant Dink sorusu"[1] başlıklı yazısında, kendisinin diaspora Ermenileriyle sürdürdüğü diyaloglar sonucu edindiği deneyimlerden yola çıkarak Kürtlerin kendilerine Hrant'ın şu sorusunu sormalarını öneriyor:

"Acaba 'biz' ne yaparsak, devlet doğruyu yapma yönünde teşvik edilmiş olur ve aynı zamanda 'bizim' için de doğru bir hayat ve ilişki alanı doğar?"

Beyoğlu İstiklâl caddesinde Türk bayrağı asarak önlem almış olanların dışında ve daha önce tertipçiler tarafından işaretlenmiş tüm dükkanlar yerle bir edilmişti. Örgütlendirilmiş ve kışkırtılmış çapulcu kalabalıklar tarafından Taksim, Arnavutköy, Ortaköy, Karaköy, Eminönü, Sirkeci, Gedikpaşa, Çarşıkapı, Kumkapı ve Bakırköy de aralarında olmak üzere 52 yerde birden aynı anda çıkarılan yangınlarla tarihi, ulusal, kültürel ve sanat varlıkları bir gecede yakılıp kül edildi; yıkıldı, yağmalandı. İstiklal caddesi baştan ayağı tek bir dükkan kalmamacasına yağmalanmıştı. Yollar boydan boya kırılıp dökülmüş, parça parça edilmiş eşyalarla doluydu. Ellerine kazma, kürek, balyoz ne bulmuşsa kırılıp dökülecek Rum, Ermeni evi, işyeri arayan grupları şehrin dört bir yanında sabaha kadar terör estirdi. Tünel’deki Embros, Apoyevmatini, Tahidromos gibi Rumca yayın yapan gazetelerin idarehaneleri; Patrik’in Tarabya’daki evi ateşe verildi. Rum ve Ermeni hastanelerine bile saldırılarak yangınlar çıkarılmış, gayri Müslim mezarlıkları açılarak cesetler sokaklarda sürünür olmuştu.

Birinci Bölüm:

Türkiye'de AK Parti iktidarı ortaya "açılım" adına dişe dokunur bir reform projesi koyamadı ise bile, göründüğü kadarıyla "Açılım"ın yol açtığı resmi tarih, ideoloji ve politika tartışmaları geçmişle hayırlı bir hesaplaşmaya vesile oluyor. Devletin resmi tabularının ardı ardına devrilmesi karşısında ideoloji ulemaları çaresiz kalıyorlar. "Öymen vakası" daha önce binlerce kez dile getirilmiş, yazılıp çizilmiş Kemalist retoriğin has bir örneğinden başka bir şey olmamasına rağmen, aldığı tepkiler itibariyle bir yolun sonuna gelindiğinin işareti sayılabilir. Bu tartışmalar sırasında yazılanları, söylenenleri olabildiğince takip etmeye çalıştım. "Dersim 38'in bir TC Başbakanı'nın ağzından "katliam" olarak nitelenmesi başlı başına öneme sahip.

Tartışıldıkça inkâr edilemez biçimde görülüyor ki, Dersim'de bir katliam yapılmıştır. Bunun sorumlusu da sadece bir iki general değil, Mustafa Kemal'in başında yer aldığı sistemdir. Zaten Öymen, "Ben Atatürk'ün yaptıklarını savunuyorum; Ben faşistsem Atatürk ne?" derken nasıl olsa Atatürk'ün katliam sanığı olarak tartışılmaya cesaret edilemeyeceğini sanıyordu, oysa tartışmalar bu "kırmızıçizgileri" silip süpürdü. Yine da tartışmalar sırasında ifade edilmeyen, dikkat çekilmeyen önemli bir çok olgu var; tarihsel olgulara kıyasla tutarsız ve yanlış bir yığın tanımlama varlığını sürdürüyor. Bir noktadaki olumlu yaklaşımların hatırına, diğerlerindeki çarpıklığı görmezden gelmek doğru değil. Bu yazımda Dersim tartışması bağlamında unutulanlara ve kanıksanmış yanlışlara dikkat çekmeye çalışacağım. Yalanlar birbirine yaslanarak ayakta dururlar: içlerinden birisi devrilince diğerleri de çöker. Güncel tartışmalar babında madem Dersim tabusu devriliyor, buradan çekerek değer yalanları da onun ardına sürüklemekte fayda var diye düşünüyorum. Bu nedenle olguların birbiriyle bağlantısı ve tanımlamaların hatırlatılması gerekiyor.

1915 soykırımını, Dünya savaşının yarattığı özel koşulların ve fırsatların yarattığı aniden gelişen bir kırım hareketi olarak değerlendirmek yanlış olur. Onu aslında Osmanlı İmparatorluğunu istikrarlı bir biçimde Türkleştirme/İslamlaştırma sürecinin tepe noktası olarak görmek gerekir. Bu tarihin hem çok öncesinde ve hem de sonrasında. Osmanlı İmparatorluğunun egemen olduğu coğrafyayı “tek ulus- tek kültür-tek dine” dayalı bir homojenleştirme zihniyet ve siyaseti süregelmiştir.

Her 24 Nisan yaklaştığında, Türk politikacılarını ve diplomasisini “soykırım humması” sarıyor. Türkiye toplumunda da giderek gelişen anma ve tanıma eğilimi, çeşitli ülkelerdeki etkinlikler ve daha da korkutucu olan resmi tanımalar, hastalık derecesinde bir rahatsızlıkla tartışılıyor. Bu ateşli nöbet, daha çok ABD Senatosu veya Başkanı’nın “Soykırımı tanıma” tartışmalarına endeksli olarak şiddetlenebiliyor ve doruk noktasına ulaşıyor.

Buna rağmen Türk politik kamuoyunda genellikle iyimser bir hava egemen. Obama’nın 24 Nisan öncesi Türkiye’ye resmi bir ziyaret yapacak olması; ABD’nin Irak’tan kademeli çekilme programı nedeniyle Türkiye’nin desteğine daha çok ihtiyaç duyacak olması gibi varsayımlar, bu kez de “Soykırımı tanımanın kurban edilebileceği reel politik gerekçeler olarak görülüyor. Bu nedenle Obama’nın daha önceki sözlerine rağmen kuvvetli bir tanımadan kaçınacağına inanılıyor.

Belki bu kez de Beyaz Saray, Türkiye’nin kalbini kırmayacak bir formül bulabilir. Ama gerçek şu ki ABD soykırımı tanısa da tanımasa da Türkiye ile ilişkilerde stratejik bir bozulma söz konusu olmaz.